Aktualne apekty prawne i etyczne w ustawie o zawodzie lekarza oraz Kodeksie Etyki Lekarskiej

Źródło:Aktualne apekty prawne i etyczne w ustawie o zawodzie lekarza oraz Kodeksie Etyki Lekarskiej – wybrane.

Aktualne apekty prawne i etyczne w ustawie
o zawodzie lekarza oraz Kodeksie Etyki Lekarskiej wybór
poniżej.

Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 listopada 2005 r. (poz. 1943)

USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach
lekarza i lekarza dentysty z późniejszymi zmianami (1997 r.
Dz. U. Nr 28, poz. 152) Wybór

Art. 4.
Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami
aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami
zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z
zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością.

Art. 16a.
1. Dokument poświadczający formalne kwalifikacje w zakresie
specjalizacji medycznych lekarza będącego obywatelem państwa
członkowskiego Unii Europejskiej, wydany przez odpowiednie władze lub
organizacje innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego
Unii Europejskiej, określony w przepisach wydanych na podstawie ust. 3,
jest równoważny z dokumentem poświadczającym tytuł
specjalisty.

Art. 18.
1. Lekarz ma prawo i obowiązek doskonalenia zawodowego, w
szczególności w różnych formach kształcenia
podyplomowego.

Art. 20a.
1. Lekarz będący obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej i
posiadający dokumenty, o których mowa w art. 16a, ma prawo
do używania określonych tytułów specjalisty w danej
dziedzinie medycyny, uzyskiwanych w Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 20b.
3. Jeżeli tytuł określający wykształcenie lekarza, lekarza dentysty
będącego obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest
tożsamy z tytułem, do którego używania jest wymagane w
Rzeczypospolitej Polskiej odbycie dodatkowego szkolenia,
którego lekarz ten nie posiada, okręgowa rada lekarska może
określić brzmienie tego tytułu, którym lekarz może się
posługiwać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdział 4

Eksperyment medyczny

Art. 21.
1. Eksperyment medyczny przeprowadzany na ludziach może być
eksperymentem leczniczym lub badawczym.
2. Eksperymentem leczniczym jest wprowadzenie przez lekarza nowych lub
tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych,
leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej
korzyści dla zdrowia osoby leczonej. Może on być przeprowadzony, jeżeli
dotychczas stosowane metody medyczne nie są skuteczne lub jeżeli ich
skuteczność nie jest wystarczająca.
3. Eksperyment badawczy ma na celu przede wszystkim rozszerzenie wiedzy
medycznej. Może być on przeprowadzany zarówno na osobach
chorych, jak i zdrowych. Przeprowadzenie eksperymentu badawczego jest
dopuszczalne wówczas, gdy uczestnictwo w nim nie jest
związane z ryzykiem albo też ryzyko jest niewielkie i nie pozostaje w
dysproporcji do możliwych pozytywnych rezultatów takiego
eksperymentu.

Art. 22.
Eksperyment medyczny może być przeprowadzany, jeżeli spodziewana
korzyść lecznicza lub poznawcza ma istotne znaczenie, a przewidywane
osiągnięcie tej korzyści oraz celowość i sposób
przeprowadzania eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu
wiedzy i zgodne z zasadami etyki lekarskiej.

Art. 23.
Eksperymentem medycznym kieruje lekarz posiadający odpowiednio wysokie
kwalifikacje.

Art. 24.
1. Osoba, która ma być poddana eksperymentowi medycznemu,
jest uprzednio informowana o celach, sposobach i warunkach
przeprowadzenia eksperymentu, spodziewanych korzyściach leczniczych lub
poznawczych, ryzyku oraz o możliwości odstąpienia od udziału w
eksperymencie w każdym jego stadium.
2. W przypadku gdyby natychmiastowe przerwanie eksperymentu mogło
spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia jego uczestnika,
lekarz obowiązany jest go o tym poinformować.

Art. 25.
1. Przeprowadzenie eksperymentu medycznego wymaga pisemnej zgody osoby
badanej mającej w nim uczestniczyć. W przypadku niemożności wyrażenia
pisemnej zgody, za równoważne uważa się wyrażenie zgody
ustnie złożone w obecności dwóch świadków. Zgoda
tak złożona powinna być odnotowana w dokumentacji lekarskiej.
2. Udział małoletniego w eksperymencie medycznym jest dopuszczalny
tylko za pisemną zgodą jego przedstawiciela ustawowego. Jeżeli
małoletni ukończył 16 lat lub nie ukończył 16 lat i jest w stanie z
rozeznaniem wypowiedzieć opinię w sprawie swego uczestnictwa w
eksperymencie, konieczna jest także jego pisemna zgoda.
3. Udział małoletniego w eksperymencie badawczym jest dopuszczalny,
jeżeli spodziewane korzyści mają bezpośrednie znaczenie dla zdrowia
małoletniego, a ryzyko jest niewielkie i nie pozostaje w dysproporcji
do możliwych pozytywnych rezultatów. Eksperyment badawczy z
udziałem małoletniego nie jest dopuszczalny, gdy istnieje możliwość
przeprowadzenia takiego eksperymentu o porównywalnej
efektywności z udziałem osoby posiadającej pełną zdolność do czynności
prawnych.
4. W przypadku osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej zgodę na udział tej
osoby w eksperymencie leczniczym wyraża przedstawiciel ustawowy tej
osoby. Jeżeli osoba taka jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieć
opinię w sprawie swojego uczestnictwa w eksperymencie leczniczym,
konieczne jest ponadto uzyskanie pisemnej zgody tej osoby.
5. W przypadku osoby, która ma pełną zdolność do czynności
prawnych, lecz nie jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieć opinii w
sprawie swego uczestnictwa w eksperymencie, zgodę na udział tej osoby w
eksperymencie leczniczym wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na
siedzibę podmiotu przeprowadzającego eksperyment.
6. W przypadku gdy przedstawiciel ustawowy odmawia zgody na udział
chorego w eksperymencie leczniczym, można zwrócić się do
sądu opiekuńczego, właściwego ze względu na siedzibę podmiotu
przeprowadzającego eksperyment, o wyrażenie zgody.
7. Z wnioskiem o udzielenie zgody na uczestnictwo w eksperymencie
medycznym osoby, o której mowa w ust. 2-5, może wystąpić
podmiot przeprowadzający eksperyment do sądu opiekuńczego właściwego ze
względu na siedzibę tego podmiotu.
8. W przypadkach niecierpiących zwłoki i ze względu na bezpośrednie
zagrożenie życia, uzyskanie zgody, o której mowa w ust. 1-6,
nie jest konieczne.

Art. 26.
1. Udział w eksperymencie leczniczym kobiet ciężarnych wymaga
szczególnie wnikliwej oceny związanego z tym ryzyka dla
matki i dziecka poczętego.
2. Kobiety ciężarne i karmiące mogą uczestniczyć wyłącznie w
eksperymentach badawczych pozbawionych ryzyka lub związanych z
niewielkim ryzykiem.
3. Dzieci poczęte, osoby ubezwłasnowolnione, żołnierze służby
zasadniczej oraz osoby pozbawione wolności nie mogą uczestniczyć w
eksperymentach badawczych.

Art. 27.
1. Osoba lub inny podmiot uprawniony do udzielenia zgody na eksperyment
medyczny może ją cofnąć w każdym stadium eksperymentu. Lekarz powinien
wówczas eksperyment przerwać.
2. Lekarz prowadzący eksperyment leczniczy ma obowiązek przerwać go,
jeżeli w czasie jego trwania wystąpi zagrożenie zdrowia chorego
przewyższające spodziewane korzyści dla chorego.
3. Lekarz prowadzący eksperyment badawczy ma obowiązek przerwać go,
jeżeli w czasie jego trwania nastąpi nieprzewidziane zagrożenie zdrowia
lub życia osoby w nim uczestniczącej.

Art. 28.
Informacja uzyskana w związku z eksperymentem medycznym może być
wykorzystana do celów naukowych, bez zgody osoby poddanej
temu eksperymentowi, w sposób uniemożliwiający identyfikację
tej osoby.

Art. 29.
1. Eksperyment medyczny może być przeprowadzony wyłącznie po wyrażeniu
pozytywnej opinii o projekcie przez niezależną komisję bioetyczną. Do
składu komisji powołuje się osoby posiadające wysoki autorytet moralny
i wysokie kwalifikacje specjalistyczne.
2. Komisja bioetyczna wyraża opinię o projekcie eksperymentu
medycznego, w drodze uchwały, przy uwzględnieniu kryteriów
etycznych oraz celowości i wykonalności projektu.
2a.64) Komisje bioetyczne i Odwoławcza Komisja Bioetyczna wydają także
opinie dotyczące badań klinicznych, jeżeli inne ustawy tak stanowią, w
zakresie określonym w tych ustawach.
3. Komisje bioetyczne powołują:

  • okręgowa rada lekarska na obszarze swojego działania, z
    wyłączeniem podmiotów, o których mowa w pkt 2 i
    3;
  • rektor wyższej uczelni medycznej lub wyższej uczelni z
    wydziałem medycznym;
  • dyrektor medycznej jednostki badawczo-rozwojowej.

4. W skład komisji bioetycznych, o których mowa w
ust. 3 pkt 2 i 3, wchodzi również przedstawiciel właściwej
okręgowej rady lekarskiej.
5. Minister właściwy do spraw zdrowia po zasięgnięciu opinii Naczelnej
Rady Lekarskiej powołuje Odwoławczą Komisję Bioetyczną, rozpatrującą
odwołania od uchwał komisji bioetycznych, o których mowa w
ust. 2.
6. Minister właściwy do spraw zdrowia po zasięgnięciu opinii Naczelnej
Rady Lekarskiej określi, w drodze rozporządzenia,
szczegółowe zasady powoływania i finansowania oraz tryb
działania komisji bioetycznych.

Rozdział 5 – Zasady wykonywania zawodu lekarza

Art. 45.
1. Lekarz może ordynować te środki farmaceutyczne i materiały medyczne,
które są dopuszczone do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej
na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
1a. Lekarz może również wystawiać recepty na leki osobom, o
których mowa w art. 43-46 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, z późn. zm.67)), na
zasadach określonych w tej ustawie.
2. W uzasadnionych przypadkach lekarz może ordynować środki
farmaceutyczne i materiały medyczne dopuszczone do obrotu w innych
krajach, z jednoczesnym szczegółowym uzasadnieniem w
dokumentacji medycznej.

Art. 49a.71)
Prowadzenie:

  1. indywidualnej praktyki lekarskiej,
  2. indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej,
  3. grupowej praktyki lekarskiej

- jest działalnością
regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004
r. o swobodzie działalności gospodarczej.

Art. 56.
1. Lekarz wykonujący indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną
specjalistyczną praktykę lekarską oraz grupowa praktyka lekarska mogą
podawać do publicznej wiadomości informacje o udzielanych świadczeniach
zdrowotnych, o których mowa w art. 2. Treść i forma tych
informacji nie mogą mieć cech reklamy.
2. Naczelna Rada Lekarska określi zasady podawania do publicznej
wiadomości informacji, o których mowa w ust. 1.

Rozdział 6 – Przepisy karne

Art. 58.
1. Kto bez uprawnień udziela świadczeń zdrowotnych polegających na
rozpoznawaniu chorób oraz ich leczeniu, podlega karze
grzywny.
2. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej albo wprowadza w błąd co do posiadania takiego
uprawnienia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do roku.

PRAWO FARMACETYCZNE
USTAWA z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. (Dz. U. Nr 126,
poz. 1381)
Regulacja prawna produktów homeopatycznych w Polsce

Art2.
29) produktem homeopatycznym – jest produkt leczniczy przygotowany z
różnych składników lub ich mieszanin, zwanych
surowcami homeopatycznymi, zgodnie z procedurą homeopatyczną opisaną w
odpowiednich farmakopeach uznawanych w państwach członkowskich Unii
Europejskiej,

Art. 21. (1. i nast.)
1. Dopuszczeniu do obrotu podlegają produkty homeopatyczne, z
wyłączeniem produktów homeopatycznych stosowanych wyłącznie
u zwierząt, których tkanki i produkty są przeznaczone do
spożycia przez ludzi, wytworzone według technologii homeopatycznej z
pojedynczego surowca homeopatycznego: który jest podawany
doustnie lub zewnętrznie, którego oznakowanie nie zawiera
wskazań terapeutycznych lub innych podobnych informacji,
który charakteryzuje się odpowiednim stopniem rozcieńczenia
gwarantującym bezpieczeństwo stosowania; nie może on zawierać więcej
niż 1/1.000 części macierzystego roztworu lub więcej niż 1/100
najmniejszej dawki substancji czynnej zawartej w produkcie leczniczym,
który posiada monografię w Farmakopei Europejskiej,
odpowiednich farmakopeach narodowych lub innych uznanych przez
poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej.

Art. 26.
2. Minister właściwy do spraw zdrowia, a w odniesieniu do
produktów leczniczych weterynaryjnych w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw rolnictwa, określa, w drodze
rozporządzenia, wymagania dotyczące oznakowania produktu leczniczego
oraz treści ulotek i druków informacyjnych, uwzględniając w
szczególności specjalne wymogi dotyczące właściwego
stosowania produktów leczniczych, w tym produktów
radiofarmaceutycznych i produktów homeopatycznych.

Art. 95.
4. Minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia,
podstawowe warunki prowadzenia apteki, uwzględniając w
szczególności:

  1. warunki przechowywania produktów leczniczych i
    wyrobów medycznych,
  2. warunki sporządzania produktów homeopatycznych,

Art. 97.
4. W przypadku sporządzania produktu homeopatycznego powierzchnia
podstawowa apteki w zależności od asortymentu tych produktów
musi być odpowiednio zwiększona.

KODEKS ETYKI LEKARSKIEJ
CZĘŚĆ OGóLNA

Art. 2.
1. Powołaniem lekarza jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego,
zapobieganie chorobom, leczenie chorych oraz niesienie ulgi w
cierpieniu; lekarz nie może posługiwać się wiedzą i umiejętnością
lekarską w działaniach sprzecznych z tym powołaniem.
2. Najwyższym nakazem etycznym lekarza jest dobro chorego – salus
aegroti suprema lex esto. Mechanizmy rynkowe, naciski społeczne i
wymagania administracyjne nie zwalniają lekarza z przestrzegania tej
zasady.

ROZDZIAŁ I
Część szczegółowa

Art. 18.
Lekarz leczący nie może sprzeciwiać się, by chory zasięgał opinii o
stanie swego zdrowia i postępowaniu lekarskim u innego lekarza. Na
życzenie pacjenta powinien ułatwić mu taką konsultację.

ROZDZIAŁ II
Badania naukowe i eksperymenty biomedyczne

Art. 41a.
Lekarz przeprowadzający badania naukowe, a w szczególności
eksperymenty medyczne, powinien przestrzegać norm i
obowiązków wynikających z Kodeksu Etyki Lekarskiej oraz
ogólnie przyjętych zasad etyki badań naukowych.1

Art. 42.
Eksperymenty medyczne z udziałem człowieka mogą być przeprowadzane
przez lekarza, o ile służą poprawie zdrowia pacjenta biorącego udział w
doświadczeniu lub wnoszą istotne dane poszerzające zakres wiedzy i
umiejętności lekarskich. Lekarz przeprowadzający eksperyment leczniczy
powinien być przeświadczony, że spodziewane korzyści dla pacjenta
przeważają w istotny sposób nad nieuniknionym ryzykiem.

Art. 42a.
1. Lekarz przeprowadzając eksperyment leczniczy nie może narażać
pacjenta na ryzyko w istotnym stopniu większe niż to, które
grozi osobie nie poddanej temu eksperymentowi.
2. Lekarz przeprowadzając eksperyment badawczy może podejmować
wyłącznie ryzyko minimalne.

Art. 43.
1. Od osoby, która ma być poddana eksperymentowi medycznemu,
lekarz musi uzyskać zgodę po uprzednim poinformowaniu jej o wszystkich
aspektach doświadczenia, które mogą jej dotyczyć, oraz o
prawie do odstąpienia w każdym czasie od udziału w eksperymencie.
2. Osoba wyrażająca zgodę na udział w eksperymencie nie może czynić
tego pod wpływem zależności od lekarza czy pozostawania pod jakąkolwiek
presją.
3. Lekarz nie może prowadzić eksperymentów badawczych z
udziałem osób ubezwłasnowolnionych, żołnierzy służby
zasadniczej oraz osób pozbawionych wolności z wyjątkiem
badań prowadzonych dla dobra tych grup.

Art. 44.
1. W przypadku pacjenta niezdolnego do świadomego podjęcia decyzji i
wyrażania woli, lekarz powinien uzyskać na piśmie zgodę jego
przedstawiciela ustawowego lub sądu opiekuńczego.
2. Warunkiem niezbędnym do podjęcia eksperymentu medycznego z udziałem
osób wymienionych w ust. 1 jest brak możliwości
przeprowadzenia badań o porównywalnej skuteczności z
udziałem osób zdolnych do wyrażenia zgody.

Art. 45.
1. Lekarz uczestniczący w eksperymentach medycznych musi je
przeprowadzać zgodnie z zasadami badań naukowych. Eksperymenty z
udziałem człowieka powinny być poprzedzone badaniami in vitro oraz in
vivo na zwierzętach. Zwierzęta poddawane eksperymentom należy
odpowiednio traktować i w miarę możliwości chronić przed cierpieniem.
2. Lekarzowi nie wolno przeprowadzać eksperymentów
badawczych z udziałem człowieka w stadium embrionalnym.
3. Lekarz może przeprowadzać eksperymenty lecznicze z udziałem
człowieka w stadium embrionalnym tylko wtedy gdy, spodziewane korzyści
zdrowotne w sposób istotny przekraczają ryzyko zdrowotne
embrionów nie poddanych eksperymentowi leczniczemu.

Art. 46.
Projekt każdego eksperymentu z udziałem człowieka powinien być jasno
określony i przedłożony do oceny niezależnej komisji etycznej w celu
uzyskania jej akceptacji.

Art. 47.
Eksperyment medyczny z udziałem człowieka może być przeprowadzony
wyłącznie pod nadzorem lekarza posiadającego odpowiednio wysokie
kwalifikacje.

Art. 48.
Wszelkie odkrycia i spostrzeżenia związane z wykonywaniem zawodu lekarz
winien przekazywać środowisku lekarskiemu i publikować przede wszystkim
w prasie medycznej.

Art. 49.
Należy ściśle przestrzegać praw autorskich w publikacjach naukowych.
Dopisywanie swego nazwiska do prac zespołów, w
których się nie uczestniczyło lub pomijanie nazwisk
osób, które brały w nich udział jest naruszeniem
zasad etyki. Wykorzystanie materiału klinicznego do badań naukowych
wymaga zgody kierownika kliniki lub ordynatora oddziału leczących
pacjenta.

Art. 50.
Wyniki badań przeprowadzonych niezgodnie z zasadami etyki lekarskiej
nie powinny być publikowane.

Art. 51.
1. Wymagane jest uzyskanie zgody pacjenta lub jego przedstawiciela
ustawowego na udział w demonstracjach naukowych lub dydaktycznych.
2. Należy starać się o zachowanie anonimowości osoby demonstrowanej.

ROZDZIAŁ III
Stosunki wzajemne między lekarzami

Art. 52.
1. Lekarze powinni okazywać sobie wzajemny szacunek.
Szczególny szacunek i względy należą się lekarzom seniorom,
a zwłaszcza byłym nauczycielom.
2. Lekarz powinien zachować szczególną ostrożność w
formułowaniu opinii o działalności zawodowej innego lekarza, w
szczególności nie powinien publicznie dyskredytować go w
jakikolwiek sposób.
3. Lekarz wszelkie uwagi o dostrzeżonych błędach w postępowaniu innego
lekarza powinien przekazać przede wszystkim temu lekarzowi. Jeżeli
interwencja okaże się nieskuteczna albo dostrzeżony błąd lub naruszenie
zasad etyki powoduje poważną szkodę, konieczne jest poinformowanie
organu izby lekarskiej
4. Poinformowanie organu izby lekarskiej o zauważonym naruszeniu zasad
etycznych i niekompetencji zawodowej innego lekarza nie stanowi
naruszenia zasad etyki.
5. Jeżeli dostrzeżony błąd, popełniony przez innego lekarza, ma
niekorzystny wpływ na stan zdrowia pacjenta należy podjąć działania dla
odwrócenia jego skutków.

ROZDZIAŁ IV
Zasady postępowania w praktyce lekarskiej

Art. 56.
1. Powinnością każdego lekarza jest stałe uzupełnianie i doskonalenie
swej wiedzy i umiejętności zawodowych, a także przekazywanie ich swoim
współpracownikom.
2. Lekarze, w miarę możliwości, winni brać czynny udział w pracach
towarzystw lekarskich.

Art. 57.
1. Lekarzowi nie wolno posługiwać się metodami uznanymi przez naukę za
szkodliwe, bezwartościowe lub nie zweryfikowanymi naukowo. Nie wolno mu
także współdziałać z osobami zajmującymi się leczeniem, a
nie posiadającymi do tego uprawnień.
2. Wybierając formę diagnostyki lub terapii lekarz ma obowiązek
kierować się przede wszystkim kryterium skuteczności i bezpieczeństwa
chorego oraz nie narażać go na nieuzasadnione koszty.
3. Lekarz nie powinien dokonywać wyboru i rekomendacji ośrodka
leczniczego oraz metody diagnostyki ze względu na własne korzyści.

Art. 59.
Lekarze powinni solidarnie wspierać działalność swego samorządu,
którego zadaniem jest zapewnienie lekarzom należnej pozycji
w społeczeństwie. Podejmując krytykę działania organów
samorządu lekarskiego winni przeprowadzić ją przede wszystkim w
środowisku lekarskim lub na łamach pism lekarskich.

Art. 61.
Lekarz urzędu państwowego, samorządowego lub jakiejkolwiek instytucji
publicznej lub prywatnej powinien rzetelnie wypełniać zobowiązania
zaciągnięte wobec tych instytucji; jednak lekarz nie powinien spełniać
poleceń pracodawcy sprzecznych z zasadami etyki i deontologii
lekarskiej.